Nigam Bhattarai

  नयाँलाई भोट नदिने मानसिकता आज हाम्रो राजनीतिक संस्कारको एउटा गहिरो र जटिल पाटो बनेको छ। यो मानसिकता आकस्मिक रूपमा बनेको होइन। यसका पछाडि वर्षौँको अनुभव, निराशा, आशा–अपेक्षा, र इतिहाससँग जोडिएको भावनात्मक सम्बन्ध छ। धेरै परिवर्तन देखेको पुस्ताले सावधानी अपनाउनु स्वाभाविक पनि हो।  तर कहिलेकाहीँ धेरै सावधानी अपनाउँदा, स्थिर रहन खोज्दा हामी बदल्न नसक्ने, अड्किएको अवस्था मा पुग्छौं। नयाँ अनुहार वा नयाँ विचारप्रति अविश्वास हुनु अस्वाभाविक होइन। तर नयाँ भएकै कारण अस्वीकार गरिनु चाहिँ गम्भीर प्रश्नको विषय हो। किनभने हरेक पुरानो कुनै दिन नयाँ नै थियो। इतिहास पनि एक समय प्रयोगकै चरणबाट गुज्रिएको थियो। त्यसैले “नयाँ” भन्ने शब्द आफैँमा दोष होइन; मूल्याङ्कन विचार, नियत र क्षमताको आधारमा हुनुपर्छ। यहाँ एउटा आत्ममूल्याङ्कन आवश्यक छ— हामीले अहिलेसम्म जति पटक भोट दियौँ, त्यो किन दियौँ? कुन आधारमा दियौँ? तत्कालीन नेतृत्व र आचरण हेरेर कि ऐतिहासिक योगदान, पार्टीको पहिचान र व्यक्तिगत लाभको अपेक्षाले? धेरैजसो अवस्थामा वर्तमानभन्दा अतीत नै हाम्रो निर्णयको मुख्य आधार बनेको यथार्थ स्वीकार्नैपर्छ। ...

हालैका आन्दोलनहरू पछि मैले देखेको एउटा निकै डरलाग्दो सत्य के हो भने, हाम्रो समाजभित्र हिंसाको मानसिकता गहिरिँदै गएको छ। नेपाली समाजको मूल मन्त्र हुनुपर्ने सहानुभूति, सदाशयता र व्यावहारिकता जस्ता सभ्य समाजका आधारहरू हामीमा अपेक्षाकृत कम देखिन्छन्। अतिवाद र हिंसाको मानसिकता हाम्रो समाजमा एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ, किन असहमतिको पहिलो प्रतिक्रिया हिँसा बन्छ? कसैको विचार मन परेन भने उसलाई मार्ने, उसका घर-परिवार जलाउने, समाजबाट हटाउने सोच किन सबैभन्दा छिटो जन्मिन्छ? संवाद, सहअस्तित्व र सहनशीलता किन दोस्रो वा तेस्रो विकल्प जस्तो देखिन्छ? शान्तिलाई विकल्पको रुपमा किन हेरिदैँन? हाम्रो देश, शान्तिको प्रतिक गौतम बुद्ध जन्माउने देश भएकै कारण अन्तराष्ट्रिय समुदायमा पनि सँधै शान्तिको पक्षमा उभिएको देखिन्छ। तर यस्तो देशका नागरिकहरुका लागि हिंसाको विकल्पमा शान्ति किन देखिँदैन? शान्ति कमजोरी होइन, तर हाम्रो समाजले शान्तिलाई व्यवहारिक समाधानका रूपमा आत्मसात् गर्न हिचकिचायो। यस्तो लाग्छ कि हामी शान्ति प्राप्तिको नाममा झनै अशान्ति फैलाउने दौडमा छौँ। कानुनको शासन कि भीडको शासन? फलस्वरूप, अराजकता नै परिवर्तनक...

फरक राजनीति गर्ने दायित्व राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको चुनाव प्रचारप्रसार फरक प्रकारको होस्। पुराना दलका बेथिति औंल्याउने र गाली गर्ने काममै सीमित भएर चुनावी प्रचार गर्ने प्रयास नगरियोस्। यो नेपाली राजनीतिको पुरानो रोग हो र नेपाली जनता पनि यसैको अभ्यस्त भइसकेका छन्। अरूलाई गाली गर्ने र त्यस्तो गाली सुन्दा उग्र रूपमा उकासिने प्रवृत्ति नयाँ होइन। यस्तो शैली अपनाउँदा लोकप्रिय त अवश्य भइन्छ, यसमा शंका छैन। तर आफू कस्तो उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत हुँदैछु भन्ने विषयमा पार्टीभित्र गहिरो छलफल र सहमति आवश्यक छ। हामी आफैं यस्तै उग्र राजनीतिक प्रवृत्तिका भुक्तभोगी हौँ, र त्यही कारण वैकल्पिक शक्तिको आवश्यकता महसुस गरिएको हो। समस्या औंल्याउने होइन, समाधान देखाउने राजनीति पुराना दलका कमजोरीहरू स्थापित भइसकेका विषय हुन्। ती कुरा दोहोर्‍याएर समय खेर फाल्नु आवश्यक छैन। बरु प्रत्येक स्थानमा प्रचारका लागि जाँदा त्यहाँका वास्तविक समस्याहरू पहिचान गरी नीतिगत सुधारबाट आउने समाधान र सम्भावनाबारे जनतालाई शिक्षित गराउनु उपयुक्त हुन्छ। झट्ट सुन्दा आकर्षक लाग्ने तर भित्री रूपमा खोक्रा विकासका माइक्रो मोडल देखे...

हामीले कतिपटक नयाँ नेपाल ल्यायौँ? हामीभन्दा २ पुस्ता अघिकाले पनि नयाँ नेपाल ल्याए, १ पुस्ता अघिकाले पनि ल्याए, र अहिले हाम्रो पुस्ताले पनि ल्यायो। अब फेरि हामी पछिका पुस्ताले पनि नयाँ नेपाल ल्याउनुपर्ने हो? अहिले यो आन्दोलनपछि जुन अवस्थामा हाम्रो पुस्ता पुगेको छ, अब अर्को पुस्तालाई फेरि यही चक्रमा फसाउने कुरा त सोचेको पनि सहन नसकिने कुरा हो। तर प्रश्न यहीँ छः हामीले ल्याएको नयाँ नेपाल वास्तवमै नयाँ हो? वा नाम मात्रै नयाँ र पुरानै दोषहरू बोकेको, पुरानै हत्यारा, पुरानै भ्रष्ट पात्रहरूको संरक्षण गर्ने नेपाल हो? अब मात्र प्रश्न सोधेर टर्दैन — तर समाधानका रचना र संस्थागत सुधारको माग उठाउनैपर्छ। समयले थप प्रश्न थपेको छ। यो क्षण संवैधानिक सीमाभित्र वा बाहिर छ भनेर बहस चलिरहेको छ, तर त्यो बहसले हाम्रो मुख्य उद्देश्य ढाक्न नमिल्ने भयो: प्रणाली सुधार्न आवश्यक छ । अबको प्रधानमन्त्रीले, आफ्ना मन्त्रीहरूको र राजनीतिक दलहरूको दबाबमा नपरे, राष्ट्रपतिको सहयोग र समर्थनमा तुरुन्तै निर्वाचन व्यवस्था र भ्रष्टाचार नियन्त्रणलाई सम्बोधन गर्न केही कदम चाल्नुपर्छ। तर यसमा समयको चुनौती ठूलो छ, चुनाव ढिलो गराउँद...